Hoe gebruik ik verantwoord antibiotica?

Problematisch antibioticagebruik in België

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke trekt aan de alarmbel: jaarlijks overlijden er meer dan 1.300 Belgen aan antibioticaresistente infecties. Dat toont aan hoe dringend we minder en verstandiger antibiotica moeten gebruiken. Ondanks dat antibiotica levensreddende medicijnen zijn, brokkelt hun kracht af wanneer ze verkeerd worden gebruikt.

Daarom werkt België aan een nieuw One-Health-actieplan (Vandenbroucke, 2026), ontwikkeld door experten en verschillende beleidsniveaus. Het doel? Antibiotica verstandig inzetten bij mens en dier en burgers beter informeren. Want antibioticagebruik is niet alleen een taak van de arts, iedereen draagt verantwoordelijkheid.

Wat zijn antibiotica?

Antibiotica zijn medicijnen om bacteriële infecties te behandelen, zoals een longontsteking, een blaasontsteking of een seksueel overdraagbare aandoening zoals gonorroe.... Ze werken echter niet tegen infecties die veroorzaakt worden door virussen, zoals een verkoudheid acute bronchitis, buikgriep of griep!

Hoe werken antibiotica precies?

Het zijn slimme medicijnen die heel specifiek ingrijpen op processen in een bacterie, zonder onze eigen lichaamscellen te beschadigen. Dit komt omdat ze gebruik maken van selectiviteit:

1. Ze pakken iets aan dat alleen bij bacteriën voorkomt, zoals de bacteriële celwand (onze lichaamscellen hebben die niet)
2. Ze binden beter aan bacteriële doelwitten dan aan menselijke (als het doelwit ook in onze cellen bestaat, herkennen antibiotica de bacteriële versie beter)
3. Bacteriën nemen het antibioticum actief op, waardoor het daar beter werkt.

Wat is antibioticaresistentie?

Antibioticaresistentie ontstaat wanneer de bacteriën zich aanpassen zodat de antibiotica niet meer werken. Niet de patiënt wordt resistent, maar wel de bacterie.

Dat gebeurt vooral door:

• Te vaak of onnodig antibiotica te gebruiken
• De kuur te vroeg te stoppen
• Te lage dosissen in te nemen
• Antibiotica te gebruiken voor virale infecties

Een resistente bacterie wordt een echte ”overlever”: ze herkent het antibioticum en kan zich beschermen of het medicijn afbreken.

Waarom is antibioticaresistentie gevaarlijk?

• Een resistente bacterie kan je doorgeven zonder er zelf ziek van te zijn.
• Kwetsbare mensen (ouderen, baby’s, mensen met een zwakker immuunsysteem...) kunnen ernstig ziek worden.
• Infecties worden moeilijker te behandelen en soms zelfs levensbedreigend.
• Ziekenhuizen kampen met meer en ernstigere zorginfecties.
• We verliezen stillaan onze meest waardevolle antibiotica.

Wat zijn de richtlijnen voor antibiotica gebruik?

• Volg altijd het advies van je huisarts.
• Neem antibiotica enkel op voorschrift.
• Neem de voorgeschreven dosis altijd volledig in, zelfs wanneer je je beter voelt.
• Neem de juiste dosis op het juiste moment.
• Bewaar geen restjes, gebruik ze nooit opnieuw.
• Wil je stoppen met de antibiotica? Bespreek dit eerst met je huisarts. Stop nooit op jezelf!

Wat zijn mogelijke bijwerkingen?

Het gebruik van antibiotica kan bijwerkingen veroorzaken, zoals:

• Darmproblemen of ernstige diarree
• Schimmelinfecties, zoals candida (omdat antibiotica ook goeie bacteriën doden)
• Allergische reacties
• Schade aan de lever en nieren
• Duizeligheid of evenwichtsstoornissen
• Gehoorverlies

Hoe kan Doktr je helpen?

Heb je vragen over antibioticagebruik? Met de Doktr-app spreek je snel via video met een erkende huisarts. Die helpt je graag verder met betrouwbare informatie en persoonlijk advies over verantwoord antibioticagebruik.

Krijg snel hulp in de Doktr-app