Gaslighting in actie: wat is het en hoe herken je het?

Wat is gaslighting?

Gaslighting is een vorm van emotionele manipulatie waarbij iemand – de gaslighter – subtiel de realiteit verdraait om controle en macht over een ander te krijgen. Dit gebeurt vaak zo subtiel dat het slachtoffer begint te twijfelen aan zijn of haar eigen waarneming, geheugen en zelfs gezond verstand.

Een gaslighter ontkent bijvoorbeeld gebeurtenissen die daadwerkelijk hebben plaatsgevonden, schuift de schuld af, verdraait gesprekken achteraf of laat het slachtoffer constant voelen dat hij of zij dom, onhandig, onredelijk of vergeetachtig is. Deze manipulatie gebeurt vaak zo geleidelijk en subtiel dat het slachtoffer het niet meteen doorheeft. Hierdoor verliest het langzaam zelfvertrouwen en gaat het zich steeds meer afhankelijk voelen van de gaslighter.

Gaslighting kan in verschillende situaties voorkomen, zoals in relaties, op de werkvloer of zelfs binnen families. Omdat het slachtoffer de controle over zijn of haar eigen realiteit verliest, kan deze vorm van manipulatie een diepe psychologische impact hebben, zoals verlies van zelfvertrouwen.

Hoe herken je een gaslighter?

Het is beter om een gaslighter op tijd te herkennen, zodat je actie kunt ondernemen voordat je mentale gezondheid verslechtert en je zelfvertrouwen afneemt. Gaslighting is vaak subtiel, waardoor je het niet meteen doorhebt. Toch zijn er duidelijke signalen waaraan je een gaslighter kunt herkennen.

Kenmerken van een gaslighter:

• Ze liegen constant: Je merkt dat de ander vaak liegt en je betrapt hem of haar zelfs op leugens. Toch begin je na verloop van tijd aan jezelf te twijfelen.
• Ze ontkennen de realiteit: Je weet zeker dat je iets hebt gehoord of meegemaakt, maar de gaslighter beweert het tegenovergestelde. Hierdoor ga je twijfelen aan je eigen waarneming.
• Ze gebruiken wat je dierbaar is tegen je: Een gaslighter manipuleert dingen die je belangrijk vindt, zoals je kinderen, familie of werk. Ze kunnen bijvoorbeeld tegen je kinderen insinueren dat je een slechte ouder bent, zonder dat je het direct doorhebt.
• Hun woorden en daden komen niet overeen: Ze beloven veel, maar komen hun beloften niet na. Let daarom op hun acties in plaats van alleen op wat ze zeggen. Daden zeggen immers meer dan woorden.
• Ze kunnen soms extreem vriendelijk zijn: Af en toe zijn ze liefdevol en attent, waardoor je gaat twijfelen of ze echt zo slecht zijn. Dit afwisselen van manipulatie en vriendelijkheid zorgt voor verwarring en maakt het moeilijker om afstand te nemen.
• Ze proberen je te isoleren: Een gaslighter zal proberen je relaties met vrienden en familie te ondermijnen, zodat je steeds afhankelijker wordt van hen. Dit doen ze door je te laten geloven dat anderen je niet mogen of tegen je zijn.

Manipulatie in actie: voorbeelden van gaslighting

Gaslighting kan op verschillende manieren voorkomen, vaak zo subtiel dat het slachtoffer het pas laat doorheeft. Hier zijn enkele veelvoorkomende voorbeelden:

• Ontkennen van de realiteit: Een gaslighter doet alsof iets nooit is gebeurd of gezegd, waardoor jij aan je eigen herinneringen gaat twijfelen.

Bv. “Ik heb dat nooit gezegd.”

• Schuld verschuiven: De gaslighter draait de situatie zo om dat jij je schuldig voelt, zelfs als hij of zij degene is die fout zit.

Bv. “Als jij niet zo overdreven had gereageerd, was dit nooit gebeurd.”

• Kleineren en minachtende opmerkingen: Gaslighters ondermijnen je zelfvertrouwen door je te beledigen of te kleineren, en ontkennen het vervolgens als je hen ermee confronteert.

Bv. “Ik maakte maar een grapje, je bent zo gevoelig!”

• Verwarring creëren: Ze sturen gemengde signalen om je onzeker en afhankelijk te maken.

Bv. De ene dag zegt hij dat hij niet zonder je kan, de volgende dag doet hij afstandelijk en zegt hij “Ik weet niet zeker of deze relatie een toekomst heeft.”

• Isoleren van vrienden en familie: De gaslighter probeert je los te maken van je sociale kring, zodat je volledig op hem of haar vertrouwt.

Bv. “Ik snap niet waarom je nog met hen omgaat, ze roddelen over je achter je rug.”

• Minimaliseren van je gevoelens: Gaslighters doen je emoties af als overdreven, zelfs als je verdriet of boosheid volkomen terecht is.

Bv. “Je reageert altijd zo dramatisch.”

• Misbruik van vertrouwelijke informatie: Ze maken misbruik van je openheid en draaien persoonlijke gesprekken tegen je.

Bv. Je hebt ooit verteld dat je bang bent om te falen, en later hoor je “Geen wonder dat je dit niet aankan, je hebt altijd al moeite gehad met verantwoordelijkheid.”

5 tips om met gaslighting om te gaan

Gaslighting kan je zelfbeeld en mentale welzijn aantasten. Hier zijn enkele strategieën om ermee om te gaan:

1. Erken de manipulatie – Besef dat je te maken hebt met gaslighting. Zodra je dit herkent, kun je bewuster reageren.
2. Vertrouw op jezelf – Jouw gevoelens en waarnemingen zijn waardevol. Schrijf gebeurtenissen op om grip op de realiteit te houden.
3. Stel grenzen – Wees duidelijk over wat je accepteert en laat je niet meeslepen in verdraaide gesprekken.
4. Zoek steun – Praat met vrienden, familie of een psycholoog om bevestiging en hulp te krijgen.
5. Neem afstand indien nodig – Als de situatie je welzijn schaadt, kan afstand nemen of de relatie verbreken de beste keuze zijn.

Jij verdient het om je goed te voelen

Denk je dat je slachtoffer bent van manipulatie of gaslighting? Met de Doktr-app kun je snel via video met een erkende psycholoog spreken, zonder lange wachttijden. De psycholoog kan je helpen om gaslighting te herkennen, jezelf hiertegen te beschermen, je zelfvertrouwen terug te winnen en grenzen te stellen.